منصور سيد سجادى
77
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى )
يادآور تقسيمات دورههاى پيش از اسلام است . وى مرو را به امير احمد و نيشابور را به خليد بن عبد اللّه حنفى ، مرورود و فارياب و طالقان را به قيس بن هيثم ، هرات و بادغيس و پوشنگ را به نافع بن خالد طاهى داده است 63 . تقسيماتى كه مقدسى براى خراسان قائل شده از هرجهت با ديگر نويسندگان تفاوت دارد . مقدسى در حقيقت تقسيمبندى سهگانهء ابو زيد بلخى را دربارهء مشرق به شكل خراسان و سگستان و ماوراء النهر نمىپذيرد 64 و خراسان را به نه كوره و هشت ناحيه تقسيم مىكند و سپس به شرح شهرها و نواحى آنان مىپردازد . كورهها ، نواحى و شهرهاى مهم خراسان از نظر مقدسى و بدون رعايت ترتيب اهميت عبارتند از بوشنج ( و ناحيتهايش ) ، بادغيس ( و شهرهايش ) ، كنج روستا ، اسفزار ، طوس ، بلخ ( و شهرهايش ) ، غزنين ( و شهرهايش ) و والشتان ( و شهرهايش ) ، بست ( و شهرهايش ) ، سجستان ( و شهرهايش ) ، هرات ( و شهرهايش ) ، گنج ( و شهركهايش ) ، اسفزار ( و شهركهايش ) ، جوزجانان ( و شهرهايش ) ، مرو ( و شهرهايش ) ، نيشابور ( و شهرهايش ) ، قوهستان ( و شهرهايش ) 65 . بيش از يكبار به اين نكته اشاره كرديم كه دربارهء حدود و مرزها و در نتيجه وابستگى شهرها و شهركهاى خراسان به يك محل ، اختلافاتى بين نويسندگان قديمى وجود دارد و بىفايده نيست بار ديگر به نوشتههاى استخرى اشاره كنيم كه ابتدا از چهار شهر مهم خراسان يعنى نيشابور و مرو و هراه و بلخ نام مىبرد و سپس اضافه مىكند كه در خراسان خورههاى ديگرى چون قوهستان و طوس و بارود و نسا و سرخس و اسفراين و پوشنگ و بادغيس و كنج رستاق و مرورود و گوزگانان و غرجستان و باميان و تخارستان و زم و آمل وجود دارد 66 . اين تقريبا همان فهرستى است كه ابن حوقل نيز از آن ياد كرده است . اين نويسنده از مرو و نيشابور و هرات و بلخ به شكل بزرگترين شهرهاى خراسان نام مىبرد كه در آنها سپاه بسيار و شحنههاى بسيارى وجود دارند و خراج بسيارى مىپردازند . ابن حوقل اضافه مىكند كه در اين ناحيه ولايات كوچكتر و كماهميتترى نيز وجود دارد كه از آن جملهاند قهستان ، طوس ، نسا ، ابيورد ، سرخس ، اسفزار ، بوسنج ، بادغيس ، كنج رستاق ، مرو الرود ، جوزجان ، غرج الشار ، باميان ،